Lorg

Seumaidh ®

Mo bheatha agus beachdan ann am faclan

roinn-seòrsa

gaelic

Freagairt do Comisean Mhic a’ Ghobhainn

Sgrìobh mi greis air ais mun Chomisean Mhic a’ Ghobhainn agus chuir mi freagairt a-steach don a’ Chomisean. Nochdadh alt le Alasdair Caimbeul anns an Albannais Disathairne, 29.11.14, air molaidhean a chaidh a-steach bho bhuidnean mar Bòrd na Gàidhlig, OFCOM agus Yes Alba. Bha mi air ainmeachadh san darna roinn mu dheireadh. Sgrìobh Alasdair:

“Bha cuid a dhaoine ag iarraidh gun tigeadh atharrachadh nas motha bileach air seasamh na Gàidhlig san RA. Chuir Seumas Uallas à Glaschu freagairt gu Comisean Mhic a’ Ghobhainn far an robh e ag iarraidh gun toireadh Riaghaltas Bhreatainn agus Riaghaltas na h-Alba barrachd aire do Chairt Eòrpach nan Cànan Roinneil no nam Mìon-Chànan, agus gum biodh barrachd cothroman ann Gàidhlig a chleachdadh ann an diofar raointean de ’r beatha.”

smith-comm-scotsman-cut

 

Seo am freagairt a chuir mi a-steach (sa bheurla):

 

Lord Smith,

Gàidhlig in the UK

I would like to add to the comments you have already received regarding devolving powers to include recognition for Gaelic status. My comments are based on a discussion I have already had with Tom Harris MP a few weeks ago which I had based on Article 13 of the European Charter for Regional or Minority Languages. It was Mr Harris that raised the EDM #2822 on St. David’s Day 2012 in the House of Commons following an enquiry by myself as his constituent.

In Part III, Article 13 of this Charter, there is a list of provisions under the Charter which have not been accepted by either the UK or Scottish Government. They relate to Social and Economic Life of minority language speakers (and learners). They are:

b) ­ to prohibit the insertion in internal regulations of companies and private documents of any clauses excluding or restricting the use of Scottish­ Gaelic, at least between users of Scottish­ Gaelic;

d) ­ to facilitate and/or encourage the use of Scottish­ Gaelic by means other than those specified in the above sub ­paragraphs. With regard to economic and social activities, the United Kingdom undertakes, in so far as the public authorities are competent, within the territory in which Scottish­ Gaelic is used, and as far as this is reasonably possible:

a) to include in its financial and banking regulations provisions which allow, by means of procedures compatible with commercial practice, the use of Scottish­ Gaelic in drawing up payment orders (cheques, drafts, etc.) or other financial documents, or, where appropriate, to ensure the implementation of such provisions;

b) in the economic and social sectors directly under its control (public sector), to organise activities to promote the use of Scottish­ Gaelic;

c) to ensure that social care facilities such as hospitals, retirement homes and hostels offer the possibility of receiving and treating in Scottish­ Gaelic persons using Scottish­ Gaelic who are in need of care on grounds of ill­ health, old age or for other reasons;

d) to ensure by appropriate means that safety instructions are also drawn up in Scottish­ Gaelic;

e) to arrange for information provided by the competent public authorities concerning the rights of consumers to be made available in Scottish­ Gaelic.

Consumer rights, banking and financial services, health and safety are all matters that matter equally to the Gaelic learner and speaker. It is now the right time for the UK to accept these measures and provide for them under the Charter. The conditions are right today to grow industry by using the Gaelic language in more and more businesses.

In setting up my current business, I choose to use Gaelic as the main language, however UK policies make this a difficult thing to do. For example, it’s difficult to bank in my main business language ­ especially for business banking ­ I bank with the Bank of Scotland who has most of its offices outside of Scotland and most of its employees have no knowledge of the Gàidhlig language. As my business expands, I would like to be able to communicate with Companies House in Gaelic, with HMRC in Gaelic, with motor and other insurance providers in the first language of my comapany. I would also like to post job adverts written in Gaelic on the DWP website. It is the Gaelic language which will give my business the strength to succeed, and I would hope that any government that benefits from taxes I pay would invest in my business by producing policies that will encourage and help my business to grow in the future as well as encourage the economic and social growth of the Gaelic language in Scotland and across the UK as a family of devolved nations.

Currently funding for the Gaelic is perceived by Westminster MPs to lie with the Scottish Government. They fail to see or understand ­ or unwilling to see or understand ­ that funding for the Gaelic language can only relate to the devolved issues. Gàidhlig is not a subject but a distinct culture and way of life as well as a language.

On a final note, I must add that the “family of nations” that some politicians like to remind us of should be thriving to develop and embrace all of our natural cultural differences instead of trying to force a synthetic Westminster politics ‘one nation’ idea of where we cater more for the languages from outside the island than our own indigenous languages from within.

Le deagh dhùrachdan,

Seumaidh

Advertisements

Coinneamh mun a’ Ghàidhlig agus Coimisean Mhic a’ Ghobhainn

Bha coinneamh agam sa mhadainn leis a’ BhP agam, Tom Harris, mu Gàidhlig agus Coimisean Mhic a’ Ghobhainn. Bha Dòmhnall Caimbeul a neach-rannsachaidh aige is neach-rannsachaidh eile ann cuideachd. Chaidh an coinneamh seachad ceart gu leòr agus tha e ag èisteachd fhathast. Tha an dòras fhathast fosgailte.

Thuirt e gu bheil esan a’ bruidhinn “Breatannach” ach bha mi soilleir dha gun robh mi ann dìreach a bhruidhinn air Gàidhlig ann an co-theacsa eaconomaich agus sòisealta; agus cha robh mi ann a bhruidhinn air  dearbh-aithne – tha an comhnaidh cothroman ann sin a dhèanamh. Bha mi airson slighe air adhart lorg. Thurt mi ge-tà gun robh eagal orm air ro-innleachd aig a’ Phartaidh Labaraich a bhith na “One Nation State” oir tha e gu math bagrach do na cultaran is cànain againn san RA.

Cha robh fios aige air a’ Chòirn agus mhìnich mi gu bheil aithneachadh aca gu bheil iad an nàisean oifigeil a-nis. Bha iongantas air agus cha robh e a’ coimhead toilichte le sin.

Thuirt mi cuideachd ged a tha Cuimris gu math làidir san RA (misneach is cothroman gus Cuimris a chleachdadh), tha Cuimris gu math lag an-dràsta ann an comais le mion-cànain eile san Roinn Eòrpa; agus mar sin bu chòir do chothroman a bhith ann gus ar mìon-chànain a leaschadh air feadh an RA .

Bhruidhinn mi air ciamar a bhiodh e nas fhèarr ma bhios cùmhachdan cosnaidh againn. Mhìnich mi gu bheil adhartais math againn aig ìre a’ bhun-sgoil ach às dèidh na sgoile chan eil mòran cothroman ann an-diugh aig na sgoilearan a bhith a’ cleachdadh na sgìlean cànain ann an companaidh aca-fhèin an àite a’ dol a dh’obair airson companaidh eile no a’ dol air creideasan uile-choitcheann. Tha cothroman ann co-dhiu ann am foghlam, leasachadh agus craoladh.

Ann an co-theacsa na RA, bhiodh e math cothroman ann an Gàidhlig a chleachdadh ann an àite sam bith agus chan eil dìreach ann an Alba oir tha mòran duine aig a bheil Gàidhlig a’ fuireach ann am bàiltean eile taobh a-muigh Alba san RA dìreach mar a tha muinntir na Cuimrigh a’ fuireach ann an Alba. Tha feum ann fhathast airson urram co-ionnann aig Ìre RA airson Gàidhlig gu h-àraidh ann an comais leis a’ Chuimris – agus fiù ’s sa chuis nuair a tha mòran cùmhachdan a’ tighinn do dh’Alba.

Leis na cùmhachdan sin, bhiodh na cothroman (sòisealta) fad nas motha agus nas fhèarr; agus san t-àm ri teachd bhiodh e comasach a dh’fuirich aig an taigh no faisg, an àite a bhith a’ siubhal do àitchichean eile airson obair, mar eisimpleir, gu Lunnainn. Bhiodh cothroman ann airson buidhinn poblach mar DWP a chleachdadh an lìonra aca gus cothroman obrach is tàilleabhachdan a chur air adhart far a bheil Gàidhlig feumail no far a bheil miann ann son a’ chànain. Agus far am bi na cùmhachdan aig an DWP a’ tighinn gu Alba, feumaidh Gàidhlig a bhith an sàs ann an siostam/instituid/Roinn ùr airson Alba.

Thuirt mi gu bheil fòcas laidir an-diugh air roinn na foghlaim is craoladh, agus leis na cùmhachdan cosnaidh bhiodh cothrom an uair sin a chur iomairtean air dòigh a bhiodh an sàs ann am beatha sòiseo-eaconomach; agus bhruidhinn mi air Cairt Eòrpach nam Mion-Chànan mar tùs de bheachdan airson reachdas. Thuirt mi nach eil cothroman ann an ospadalan, ostailean is taighean-cùraim na Stàid (RA) an-diugh gus Gàidhlig a chleachdadh, fiù ’s ann an Lunnainn far a bheil Gàidheal is luchd-labhairt na Gàidhlig a’ fuireach is ag obair.

Bha mi ag ràdh cuideachd gum biodh e nas fhèarr ma tèid dleastanas airson craolaidh againn cuideachd. Thuirt mi gum biodh e nas fhèarr ma bhiodh sin a’ chuis airson Alba gu lèir agus chan eil dìreach airson seirbheisein na Gàidhlig.

Tha e airson ‘cnac na cùise’ fhaighinn, rudeigin cruadh a bhiodh math a dhol air adhart mar atharrachadh do an ath Achd na h-Alba. Thuirt e gu bheil dè sgrìobh mi bha gu math dà-sheaghach. Tha e ag iarraidh beachdan air poileasaidhean. Tha e ag iarraidh tairgse (laidir) far am bi e comasach ga chleachdadh ann an Taigh nan Cumantan.

Bidh e a’ sgrìobhadh air ais thugam ann an greis, agus thuirt e gum bidh e a’ bruidhinn ri Rhoda NicDhomnaill agus a’ dèanamh fiosrachadh coitcheann airson slìghe air adhart fhaighinn. Thuirt e ma bhios beachdan eile agam a leigeil fios thuige.

Ma tha beachdan eile aig duine sam bith a dhol air adhart le sin sgrìobh post-d/teachdaireachd thugam.

Cha do bhruidhinn mi air Còraichean a’ Chinne-Daonna no na còraichean sòisealta a thighinn bhon Roinn Eòrpa.

Frìoslann, Frìoslannais agus Latha Twitter #Frysk

Provinsjehûs Fryslân / Provinciehuis Friesland (Tùs: Provincie Fryslân)

 

Pàrlamaid na Frìoslann – Co-fharpais Aithris (Tachartas Là Twitter na Frìoslannais)

Bidh mi nam aoigh aig co-fharpais aithris anns a’ Phàrlamaid an seo a-nochd. ‘S e tachartas a th’ ann a tha pàirt dhen phrògram airson Latha Twitter na Frìoslannais a-màireach – 17.04.14 far am bi duine air feadh Frìoslann a’ dol gu Twitter gus pàirt a gabhail ann an còmhradh nas motha ann am Frìoslannais. Tha iad a’ cleachdadh an taga-hais #Frysk sin a dhèanamh. Tha mi air a bhith ag ionnsachadh abairt no dhà ann am Frìoslannais, ach tha dùil agam cuideachd a bhith a’ toirt abairt no dhà sa Ghàidhlig thuca cuideachd! Bhiodh sin mìorbhaileach!

Tha an cànan seo beagan mar Albais agus ’s e prìomh chànan a bh’ ann an seo gus deireadh an 16mh linn (1598) nuair a thionndaidh cànan na stàit bho Fhrìoslannais gu Duitseach. Ach fiù ’s an-diugh, tha dualchas beairteach an seo a thaobh litreachas na Frìoslannais, agus tha e soilleir dhomh gu bheil na daoine an seo glè mhoiteil air an dualchas litreachas aca.

Abe Brouwer, bàrd is sgrìobhadair (18.09.1901 – 18.03.1985)

Abe Brouwer
Abe Brouwer

Tha sgeulachd beag agam, air an cuspair seo, bhon tùras mu dheireadh a bha mi ann am Friesland. Bha mi ann son a’ chiad thuras an-uiridh, san t-Sultain, agus bha mi glè fhortanach a bhith a’ fuireach anns an aon àite-fuirich mar Marieke Brouwer à Franeker, ’s e nighean-mhic Abe Brouwer a th’ innte.

‘S e bàrd ainmeal a th’ ann an Abe agus chaidh film a dhèanamh air a’ chiad nobhail aige “De Gouden Swipe” (a‘ Chuip òir) a bha air foillseachadh ann an 1941.

‘S e co-là breith aige san t-Sultain agus bha Marieke a’ dol dhachaigh gus cèilidh a dhèanamh air a teaghleach ann am Franeker. Tha i a’ fuireach faisg air Amsterdam an-diugh. ‘S e tè snog a th’ innte agus tha sinn a’ cumail ann an touch.

Sgrìobh Abe nobhailean, bàrdachd agus rosg eile. Rinn e mòran airson a’ chànain. Tha piòs air Wikipedia cuideachd mu a dheidhinn.

Nobhail le Abe Brouwer
Bho nobhail le Abe Brouwer

Sgioba Latha Twitter #Frysk

Tha mi a’ creidsinn gum bi Diardaoin an darna no treas Là Twitter ann am Frìoslann. Bidh mi an sàs anns an sgioba Twitter aig oifisean Afûk ann an Leeuwarden gus sùil a chumail air an taga-hais Frysk agus gus ath-thuitichean no retweets mar a chanas iad a dhèanamh. Tha mi cinnteach gum bi mi ag ionnsachadh bhon sgioba agus gum bi iad a thoirt deagh fhiosrachadh agus eolas thugam a thoir air ais gu Alba.

An uiridh rinn iad bhideo agus tha ùidh agam Vine a chleachdadh an turas seo. ‘S e inneal gu math ùr agamsa ach fheuch mi sin an-dè agus tha e gu math furasta a chleachdadh agus tha na fiomachean eile air an làrach lin gu math inntineach cuideachd. Tha iad na fiolmaichean glè ghoirid.

Cuideachd, an uiridh fhuair Afûk airgead a dhèanamh rannsachadh agus thàing sin gu chrioch ann am Màrt. Chaidh aithisg air sgrìobhadh sa phàipearean an seo agus bha ceann-naidheachd ann a leughadh: “Tha Twitter a’ cumail Frìoslannais beò”.

Nuair a tha daoine a’ faicinn Friòslannais ann an Tuit no post tha na cothroman nas fhearr a bhth a leantainn an còmhradh an am Frioslannais, agus mar sin cumail a chleachdadh an canan. Seo am priomh adhbhar a thòisich Praat Mar Fryske Twitterdei mar phroiseact. ‘S e cothrom a th’ ann air loidhne gus Frioslannais a chleachdadh. ‘S e iomairt glè mhath a th’ ann gu h-àraidh airson daoine nach eil mòran misneach an cànan a chleachdadh anns a’ chiad dol a-mach. A rèir Afûk, tha e fiù ’s nas fhearr nuair a tha riaghaltas, pàrlamaid is daoine ainmeil an sàs san latha gus misneach a thoirt agus a dh’fhàs dhan coimhearsnachd agus an cànan fhèin a bhrosnachadh.

Tha na meadhanan sòisealta cudromach an seo

‘S e subhachas a th’ ann am Fryske Twitterdei de chànan agus aithne-dearbh ann am meadhanan sòisealta. Tha an latha seo a’ toirt cothrom agus misneach do dhaoine a tha beagan  damacraich Frìoslannais a chleachdadh air meadhanan sòisealta gu h-àraidh nuair a chì iad gu bheil daoine ainmeil, companaidhean, riaghaltas agus pàrlamaid an sàs agus a’ gabhail pàirt san subhachasan.

Na h-òganaich agus rannsachadh ùr air cleachdadh de Fhrìoslannais air meadhanan sòisealta

Tha na meadhanan sòisealta rud mòr anns Na Tìrean Ìsle, mar a tha e ann an Alba, ach anns an sgìre seo – Frìoslann far a tha daoine a bruidhinn Frìoslnnais bho thùs, tha e nas cudromaiche. A rèir rannsachadh a rinn charaid agam, Lysbeth aig Fryske Akademy, tha ceithir fhichead sa h ochd deug as a cheud de oigridh a’ cleachdadh na meadhanan sòisealta (98%). Tha ceither fhichead sa sia as a cheud a’cleachdadh Facebook, Trì fichead sa sia deug as a cheud (76%) a’cleachdadh Twitter agus tha cithir fhichead sa coig deug as a cheud (95%) a’ cleachdadh Whats App.

Tha na h-oganaich a’ cleachdadh Frìoslannais air Twitter agus Facebook le fichead sa deich (30%) as a cheud de dhaoine òg agus leth-cheud as a cheud (50%) de oigridh a’ cleachdadh Whatsapp anns a Frìoslannais. Tha na h-oganaich a’cleachdadh Frioslannais air na meadhanan sòisealta nas motha na inbhiche eadar aois trichead and ceithread bliadhna dh’aois.

Là Twitter na Gàidhlig

Latha Twitter na Gàidhlig 01.05.2014
Latha Twitter na Gàidhlig 01.05.2014

Thèid Là Twitter na Gàidhlig air a’chiad latha dhen Chèitean – ann an dà sheachdain. Leugh mi an-dè gum bi Mike Ruiseal pàirt a ghabhail. Tha sin gu math cudromach gu h-àraidh air sgàth gu bheil dìreach ceithir laithean às dèidh ’s e Latha Eòrpa a th’ ann. Tha mi a’ creidsinn gu bheil e gu math samhlaichail, gu h-àraidh nuair a tha mi an seo a’ cuidicheadh an sgioba Twitter Frìoslannais.

Bidh Pàrlamaid na h-Alba agus Alba Aosmhor pàirt a gabhail cuideachd. Bidh Oilthigh Dhùn Èideinn, Lèirsinn agus Sabhal Mòr Ostaig an sàs agus chuala mi bho cuideigein ann an Kuala Lumpar, Malaysia ag ràdh gum bi esan an sàs cuideachd.

‘S e amas an latha seo airson taga hais Gàidhlig a bhith a’ treandadh. Tha mi an dòchas gum biodh sin comasach. ‘S e deagh dhòigh a th’ ann a dhèanamh mothachadh na Gàidhlig anns an àrainneachd Twitter.

Bhiodh e math airson a h-uile duine ag èisteachd pàirt a gabhail san latha seo – fiù ’s na daoine ag ràdh nach eil ùidh aca, aig deireadh an latha, ’s e subhachas na Gàidhlig a th’ ann agus rudeigin spòrs.

Làrach-lìn: http://lanagaidhlig.wordpress.com/ agus #Gàidhlig

Naidheachdan mun Leabhraichean-d Ghàidhlig

Fhuair mi teachdaireachd bho Clàr a-raoir a thaobh leabhraichean-d Ghàidhlig! ‘S e deagh naidheachd a th’ann – nam bheachdsa. Thuirt Clàr mar freagairt air mo bhlog gum bi iad a’ sgrìobhadh do ùghdarran a bha an sàs san sgèama Ùr-Sgeul airson cead nan leabraichean a reic air loidhne mar leabhraichean-d.

‘S e foillsichear Gàidhlig a th’ann an Clàr, agus a rèir an cunntas Twitter aca, tha iad ag obair neo-eisimeileach agus saor-thoileach.

Seo dè sgrìobh am buidheann:

Hi A Sheumais a charaid

Deagh naidheachd (tha sinn an dochas?). Theid a h-uile leabhar Ur-Sgeul a chur ann an cruth diodsatach – ma tha na h-ughdaran fhein ga iarraidh agus deonach – eadar seo agus deireadh 2014 (ma cheadaicheas an uine dhuinn!). Tha sinn air toiseachadh. Bidh sinn a’ cur fios gu na h-ughdaran. Tha sin a’ ciallachadh gu faod corr is 30 nobhail agus cruinneachadh de sgeulachdan goirid a bhith ann, an uine nach bi ro fhada, ma theid leinn. Bidh CLAR a’ deanamh sin agus cumaidh sinn fiosrachadh riut.

Cuideachd, theid Air Cuan Dubh Drilseach le Tim Armstrong (foillsichte le CLAR) a dheanamh mar leabhar didsiotach cuideachd, nas fhaide air a’ bhliadhna seo.

Leis gach deagh dhurachd,

CLAR
@clargaidhlig

 

Dùn Èideann: Caismeachd is Railidh airson Neo-eisimeileachd na h-Alba 2012

Fhuair mi liofta a Glaschu bho an t-Eilean Sgìtheanach (tapadh leibh do Mharcas, a mhàthair is Bernadette!). Bha mi ann an Glaschu aig 6f agus choinneach mi neach-obrach aig Cànain airson greiseag mus do dh’fhalbh mi air an trèana.  Chunnaic mi sin:
Sanas-reic airson Seachdain nam Meadhanan Sòisealta Ghlaschu
Ràinig mi ann an Dùn Èideann oidhche Haoine. Bha mi a’ fuireach aig an ostail seo faisg air Sràid a’ Phrionnsa. Tha ‘Fàilte gu Alba’ sgrìobhte air a’ bhalla! 
Fàilte gu Alba!
An ath latha choisich mi do Na Faichean air slighe na chaismeachd. Cheannaich mi lòn mus do ràinig mi ann.
Tha na Geamaichean air criochadhadh; tha iomairt airson neo-eisimeileachd air toiseachadh
Bha mi nam stiùbhard agus choinnich mi an cèile agam. Bha sinn ann an Sgioba 2. Bha sinn aig toiseach an caiseameachd.
Mi-fhèin agus Morgwn
Chunnaic mi caraidean bho Ghlaschu is Dùn Dè
Seo Friseal!

Seo Màrtainn, a charaid agus mi-fhèin
Dealbhain a’ chaismeachd a’ dol do Garraidhean a’ Phrionnsa:

Dealbhain na rallaidh:

Chuannaic mi seo aig a’ bhuird aig CND na h-Alba

Agus choinnich mi luchd-poileatigs cuideachd!

 Ailig Salmond, BPA 

Coinneach MacAskill, BPA
Linda Fabiani, BPA
 Angus MacDonald, BPA
Derek Mackay, MSP
Dealbhain eile:

 Luchd-taice bho Venice:

Mi-fhèin còmhla ri còmhlan-ciuil Clanadonia:
www.clanadonia.co.uk
‘S fhèarr leam an dealbh sin. Faic seo air Facebook.Thug mi e mu 4f nuair a bha mi a’ bruidhinn anns a’ Ghàidhlig leatha agus dà nighean eile. Bha mi cho toilichte Gàidhlig fhaicinn agus chluintinn aig an rallaidh. Nam bheachdsa, tha Gàidhlig pàirt mòr a chluich ann an Alba neo-eisimeileach. ‘S math a rinn thu, a Chatriona! Dìreach sgoinneil! 

Catriona Young às an t-Òban

Oidhche Ardaoin

Oidhche Ardaoin
A bheil thu ag iarraidh deoch?
Deoch no dhà a-mhain.
Carson nach eil?
Ach, nach eil Freeview + agad?
Tha iPlayer is 4OD ann cuideachd.
Dìreach aon deoch –
‘s  a bhruidhinn beagan Gàidhlig.
Aig Taigh Osda Earra Gàidheal.
Seadh, tha cèilidh ann.
Uill fuirich!
Tha mi air falbh.

An urrainn dhut gam cuideachadh?

An urrainn dhut gam cuideachadh?
Tha mi ro thrang –
Tha mi ‘g obair.
Tha mi duilich!
Nis – mach a-seo!
O mo chreach!
Dè?
Chan eil mi gad chreidsinn –
Chan eil mi ach aon duine!
Dè? Murt!
Chan eil thu gam thuigsinn idir.
Tha feum agam air tìde –  
Air àm airson R&R.
Tha feum agam air telebhisean –
Air irisean mun celebrities!
Tha feum agam air deoch aig an taigh –
Botal fìon no tri gach seachdain.
Chan eil m’obair furasta –
’S e obair stressful a th’ ann.
Bheil thu gam thuigsinn a-nis?
Och! Dè eile?
Eist: I have no time for Gaelic!
Idir!
Nis, Mach a seo!
Thalla!
SU 10.06.2012, Glaschu

Cruthaich làrach-lìn no bloga an-asgaidh air WordPress.com.

Suas ↑